الشيخ أبو الفتوح الرازي
45
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
گويند : چرا گفتى كه آن آيت در سورة النّمل از قرآن است ؟ گويند : براى آن كه در مصحف يافتيم نبشته به خطَّ مصحف ، به رنگ سواد او ( 1 ) ، بر وجهى كه هيچ مخالفت و فرق و تمييز نبود ، لا بدّ حكم بايست كردن كه آن از قرآن است ، و الَّا اگر نه چنين باشد ، كسى را باشد كه بسيار آيتها بيرون آرد ، و گويد كه نه از قرآن است ، با آن كه اين قضيّه در حقّ او ثابت باشد ، و اين مؤدّى باشد با خرق اجماع و فتح باب جهالت ، گوييم : كذالك في مسئلتنا . همين دليل در اين جا هست ، واجب باشد كه اين حكم اين جا بكنند و حكم اين آيت ، [ 8 - پ ] حكم آيات مكرّر است در قرآن ، چنان كه ( 2 ) سورة الرّحمن و ( 3 ) المرسلات و جز آن ( 4 ) . طريقى ديگر اعتبارى آن است كه ، اين آيت از چهار وجه بيرون نيست : يا براى اوّل سوره نبشتند ( 5 ) يا براى آخر سوره ، يا براى فصل بين السّورتين ، يا آن جا كه فرو ( 6 ) - آمد بنوشتند ، يا آن جا كه فرو ( 7 ) نيامد ننوشتند . اگر از براى اوّل سورت است ، بايستى كه در اوّل سورة التّوبه بودى ، و اگر از براى آخر سوره بودى ، بايستى كه در آخر سورة الانفال و النّاس ( 8 ) بودى ، و اگر او براى فصل بودى از ميان دو سوره بايستى كه ميان انفال و توبه بودى ، و در سورة النّمل نبودى . و چون اين سه قسمت ( 9 ) ، باطل شد ، بنماند الَّا آن كه آن جا كه فرو ( 10 ) آمد بنوشتند ، و آن جا كه فرو ( 11 ) نيامد ننوشتند . طريقى ديگر اعتبارى آن است كه ، ما يافتيم در مصحف چيزهايى كه نه از قرآن است ، چون : ذكر اختلاف قرّاء ، و ذكر عدد آيات و اخماس و اعشار ، و لكن روا نداشتند كه به خطَّ مصحف و سواد او بنويسند جز به حمرة و خضره و صفرة و جز آن از رنگها ، تا فرق باشد و اشتباه نيفتد ، و بر اين اجماع كردند . اگر حكم اين آيت اين بودى ( 12 ) ، اين معامله كردندى ، چون نكردند دانستيم كه از قرآن است و از هر سورتى آيتى است . اين ادلَّه بر عموم است .
--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : مصحف . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها در . ( 3 ) . همهء نسخهء بدلها سورة . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها هست . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : نوشتند . ( 6 ، 7 ، 10 ، 11 ) . دب ، آج ، لب ، وز ، مب ، مر : فرود . ( 8 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، آخر سورة الناس . ( 9 ) . دب ، فق ، وز ، مر : قسم . ( 12 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، وز ، مب هم .